Toda a informação sobre a aprendizagem da língua neerlandesa (holandês, flamengo) na Península Ibérica (Portugal e Espanha)

06. O Pronome

1. O pronome pessoal
2. O pronome recíproco
3. O pronome reflexo
4. O pronome demonstrativo
4. O pronome possessivo
6. O pronome interrogativo
7. O pronome relativo
8. O pronome indefinido

1. O pronome pessoal


A forma recta


Na forma recta, ou seja, nos casos em que o pronome pessoal é sujeito, existem, em neerlandês, os seguintes pronomes pessoais:
Singular
1ª pessoa ik eu
2ª pessoa jij / je tu
u você, o senhor, a senhora
3ª pessoa hij ele
zij / ze ela
het
Plural

|1ª pessoa|wij / we|nós
|2ª pessoa|jullie|vós, vocês
| |u|os senhores, as senhoras
|3ª pessoa|zij / ze|eles, elas

Nota


Em princípio, as formas jij, zij e wij são sinónimos de je, ze e we. No entanto, je, ze e we são muito mais usadas; jij, zij e wij são sobretudo usadas para dar ênfase ou para fazer um certo contraste:
We gaan naar huis. En jij? Vamos para casa. E tu?
Wie heeft betaald? Jij?! Quem pagou? Tu?!

Na Flandres, numa linguagem coloquial, usam-se muitas vezes os pronomes antiquados gij e ge em vez de jij e je.

Em neerlandês, ao contrário do português, o pronome pessoal nunca é omitido:
Queres cafè? = Wil je koffie?

Na terceira pessoa do singular também se usam os pronomes indefinidos het e men. Het corresponde ao inglês it ou o alemão es e usa-se, portanto, para verbos impessoais (ou seja, verbos que não têm sujeito) ou para traduzir frases portuguesas que começam por é ou está. Muitas vezes escreve-se e lê-se ´t em vez de het:
chove ou está a chover = het regent
é importante = het is belangrijk
está bem = ´t is goed
são laranjas = het zijn sinaasappels

Ao contrário do inglês, mas tal como em alemão, verbos que podem iniciar uma frase subordinada começando pela conjunção subordinada que, mas que também podem ser usados sem complemento, são, nesse último caso, acompanho pelo pronome het:
(sim) eu sei = (ja) ik weet het
(não) eu (não) vejo = (nee) ik zie het (niet)
eu penso = ik denk het
eu entendo = ik begrijp het

Men corresponde ao inglês one, ao francês on ou ao alemão man e serve, portanto, para traduzir frases portuguesas com se. Numa linguagem menos formal, men é substituido por je.

pode-se comer bem naquele restaurante =
men kan lekker eten in dat restaurant =
je kan lekker eten in dat restaurant


A forma oblíqua


Na forma oblíqua, ou seja, nos casos em que o pronome é complemento directo ou indirecto, existem, em neerlandês, os seguintes pronomes pessoais:

Singular

|1ª pessoa|mij / me|me, mim
|2ª pessoa|jou / je|te, ti
| |u|você, o senhor, a senhora
|3ª pessoa|hem|o, lhe, ele
| |haar / ze|a, lhe, ela
| |het|
Plural

|1ª pessoa|ons|nos, nós
|2ª pessoa|jullie|vos, vós, vocês
| |u|os senhores, as senhoras
|3ª pessoa|hun / hen / ze|os, as, lhes, eles, elas

Nota


Na Flandres, numa linguagem coloquial, usa-se muitas vezes o pronome u em vez de jou ou je.

Tal como na forma recta, mij, jou, haar e hen/hun servem para dar ênfase ou para formar um contraste. Além disso, depois de uma preposição, só se podem utilizar estas formas e nunca me, je ou ze:
Wie heb je gezien? Mij? Quem foi que viste? A mim?
Ik ga met haar. Eu vou com ela.

A diferença entre hun, hen e ze é que hun e hen são apenas para referir a pessoas e podem ser usados depois de uma preposição. Ze refere-se tanto a pessoas como a coisas, mas nunca é usado depois de uma preposição. Para se referir a coisas, depois de uma preposição, usa-se er + preposição:
Daar staan opa en oma.
Ik zie hun = ik zie hen = ik zie ze
Além estão o avô e a avó. Vejo-os
Daar staan twee stoelen. Ik zie ze
Além estão duas cadeiras. Vejo-as
Daar komen opa en oma. Ik wacht op hen / hun
Ali vêm o avô e a avó. Espero por eles
Hier staan twee stoelen. We zitten erop
Aqui estão duas cadeiras. Estamos sentados nelas

Quando se refere a DE-palavras, é preciso usar hem, haar ou ze. Quando se refere a HET-palavras usa-se het:
Daar staat mijn zus. Ik zie ze
Ali está a minha irmã. Vejo-a
Daar staat mijn broer. Ik zie hem
Ali está o meu irmão. Vejo-o
Daar staat het huis. Ik zie het
Ali está a casa. Vejo-a

Para pessoas e animais, usam-se hem e haar ou ze, consoante o sexo. Para coisas, uma vez que as DE-palavras tanto podem ser masculinas como femininas e uma vez que nem sequer pessoas que falam neerlandês como língua materna sabem se se trata de uma palavra masculina ou feminina, convém usar sempre hem.
Daar staat een stoel. Ik zie hem. Ali está uma cadeira. Vejo-a


2. O pronome recíproco


O pronome recíproco corresponde ao inglês each other e ao alemão einander, e é utlizado no plural onde o português usa sempre se, vos, nos ou um(a) com o/a outro/a. O único pronome recíproco em neerlandês é elkaar; numa linguagem mais informal, é muitas vezes substituido por mekaar:
We kennen elkaar = Nós conhecemo-nos
Jullie helpen elkaar = Vocês ajudam-se Vós ajudais-vos
Ze dansen met elkaar = Dançam um com o outro

3. O pronome reflexo


O pronome reflexo está sempre com os verbos reflexos. Verbos reflexos têm o infinitivo com zich, o que corresponde ao português se.
lavar-se = zich wassen
enganar-se = zich vergissen'

As formas dos pronomes reflexos são

Singular

|1ª pessoa|me|me
|2ª pessoa|je|te
|3ª pessoa|zich|se
Plural

|1ª pessoa|ons|nos
|2ª pessoa|je|vos
|3ª pessoa|zich|se

A conjugação de um verbo reflexo faz-se da seguinte forma:

Ik was me
Jij wast je
Hij / zij / het wast zich

Wij wassen ons
Jullie wassen je
Zij wassen zich


4. O pronome demonstrativo


Os pronomes demonstrativos em neerlandês variam consoante o substantivo é uma DE- ou uma HET-palavra e consoante a distância entre o objecto ou o ser referido e a pessoa que fala.

DE-palavra HET-palavra
perto da pessoa que fala DEZE DIT
longe da pessoa que fala DIE DAT
Perto da pessoa que fala corresponde ao português este/a(s), longe da pessoa que fala corresponde ao português esse/a(s), aquele/a(s):
este homem = deze man
esse homem = die man
aquele homem = die man
Ao português o(s) mesmo(s), a(s) mesma(s) corresponde o neerlandês dezelfde para DE-palavras e hetzelfde para HET-palavras:
o mesmo rapaz = dezelfde jongen
a mesma rapariga = hetzelfde meisje
Ao português tal, tais, semelhante(s) ou ... deste tipo corresponde o neerlandês zo´n para substantivos no singular e zulk(e) para substantivos no plural e para substantivos que não podem ter plural (p.ex. goud ouro, rijst arroz). Numa linguagem mais formal, usa-se (een) dergelijk(e):
uma tal casa = zo´n huis = een dergelijk huis
tais vinhos = zulke wijnen = dergelijke wijnen
arroz deste tipo = zulke rijst = dergelijke rijst

Nota

Ao português isto, isso ou aquilo (sujeitos provisórios) correspondem em neerlandês dit (perto) e dat (longe):
isto é uma casa = dit is een huis
isso eu não sei = dat weet ik niet
aquilo é perigoso = dat is gevaarlijk
O neerlandês também utiliza esta forma do sujeito provisório para se referir a pessoas; o português utiliza, nesses casos, os pronomes demonstrativos:
este é o meu pai = dit is mijn vader
aquela é a minha namorada = dat is mijn vriendin

5. O pronome possessivo

As formas do pronome possessivo são as seguintes:
Singular

|1ª pessoa|mijn|(o(s) meu(s), a(s) minha(s)
|2ª pessoa|jouw / je|o(s) teu(s), a(s) tua(s)
| |uw|o(s)/a(s) do senhor/da senhora
|3ª pessoa|zijn|(o(s) seu(s), a(s) sua(s), o(s)/a(s) dele
| |haar|o(s) seu(s), a(s) sua(s), o(s)/a(s) dela
Plural

|1ª pessoa|onze, ons|o(s) nosso(s), a(s) nossa(s)
|2ª pessoa|jullie / je|o(s) vosso(s), a(s) vossa(s)
| |uw|o(s)/a(s) dos senhores/das senhoras
|3ª pessoa|hun|o(s) seu(s), a(s) sua(s), o(s)/a(s) deles/delas

Nota


Os pronomes possessivos variam, tal como em inglês ou em alemão, de acordo com o possuidor, não com o género e o número da coisa possuida, como é o caso em português:
a minha mulher = mijn vrouw
o meu marido = mijn man
os meus sapatos = mijn schoenen
haar huis = a sua casa (dela)
zijn huis = a sua casa (dele)
hun huis = a sua casa (deles)

O pronome possessivo jouw dá ênfase, je não. Na Flandres, numa linguagem coloquial, jouw e je muitas vezes são substituidos por uw. Uw pode então significar tanto o teu como o ... do senhor.

A forma ons só se emprega em combinação com HET-palavras. Nos restantes casos, emprega-se a forma onze.
ons boek o nosso livro
onze stoel a nossa cadeira
onze boeken os nossos livros

Na língua falada, mijn, zijn e haar muitas vezes são substituídos, em frases onde o pronome não tem ênfase, por m´n, z´n e d´r.

Em vez de utilizar o pronome possessivo, muitas vezes utiliza-se a preposição van mais a forma oblíqua do pronome pessoal.
o meu livro = mijn boek = het boek van mij
o livro do senhor = uw boek = het boek van u

Na terceira pessoa faz-se, obviamente, a distinção segundo o género do possuidor:
o seu livro = zijn boek = het boek van hem (se o possuidor for masculino)
o seu livro = haar boek = het boek van haar (se o possuidor for feminino)

Embora seja menos utilizado do que em inglês, em neerlandês também existe a forma possessiva com o genitivo do nome do possessor.
Se o nome terminar em -a,-i,-o,-y ou -u, o genitivo forma-se com apóstrofo + S:
Tini´s boek = o livro da Tini
oma´s boek = o livro da avó

Se o nome terminar em -s ou -x, o genitivo forma-se apenas com um apóstrofo:
Hans´boek = o livro do Hans
Max´boek = o livro do Max

Se o nome terminar numa outra letra, o genitivo forma-se juntando um -s ao nome:
Jans boek = o livro do Jan

Embora menos usado do que em português, também existe o pronome possessivo independente, isto é, um pronome que apenas se refere a um substantivo sem estar junto dele. O pronome possessivo independente forma-se acrescentando um -e ao pronome possessivo mais o artigo do substantivo ao qual se refere. O pronome possessivo independente de jullie é die van jullie (para DE-palavras) ou dat van jullie (para HET-palavras).
Het is mijn boek. Het is het mijne. é o meu livro, é o meu
Het is mijn stoel. Het is de mijne. é a minha cadeira, é a minha


6. O pronome interrogativo


Os pronomes interrogativos em neerlandês são invariáveis. Há duas formas: wie (para pessoas) e wat (para coisas).
Wie heeft honger? Quem tem fome?
Wat willen jullie? O que é que querem?

Wie pode ser precedido de uma preposição, wat não. Em casos onde wat aparece com uma preposição, é transformado em waar + preposição:
Met wie ga je naar de bioscoop? Com quem vais ao cinema?
Waarover schrijf je een brief? Sobre o que é que escreves uma carta?


Nota


Se wat aparecer com a preposição met, não se diz *waarmet, mas sim waarmee:
Se wat aparecer com a preposição tot, não se diz *waartot, mas sim waartoe:
Waarmee kun je dit drogen ? Com que é que se pode secar isso?

Outros pronomes interrogativos são: wat voor (een) que género de, que tipo de e welk (para HET-palavras) ou welke (para DE-palavras):
Wat voor huis heeft hij? Que tipo de cada tem?
Wat voor een vrouw is het? Que tipo de mulher é?
Welk boek wil je? Que livro queres? = Qual é o livro que queres?
Welke stoel heeft hij geschilderd? Que cadeira pintou?


7. O pronome relativo


O pronome relativo, depois de DE-palavras, é sempre die, depois de HET-palavras, tanto pode ser dat como wat:
De man die zingt = O homem que canta
Het huis dat u daar ziet = A casa que vê além
Het huis wat u daar ziet = A casa que vê além

Depois de uma preposição, os pronomes são muito diferentes. Se o antecedente for uma pessoa, o pronome é sempre wie, se o antecedente for uma coisa, o pronome transforma-se em waar + preposição:
de man met wie ik spreek = o homem com quem falo
het meisje met wie ik spreek = a rapariga com quem falo
het huis waarin ik woon = a casa em que vivo
het huis waarover hij schrijft = a casa sobre a qual ele escreve


Nota


Depois da preposição met, nunca se diz *waarmet, mas sim waarmee e depois da preposição tot, nunca se diz *waartot, mas sim waartoe.

Sendo utilizado como complemento indirecto, wie pode ser utilizado sem a preposição aan:
de jongen, aan wie ze een kus geeft
de jongen, wie ze een kus geeft
o rapaz ao qual dá um beijo

Quando o pronome relativo se referir a um conceito vago, p.ex. depois de alles tudo, iets algo, niets nada, veel muito etc., em vez de dat usa-se muito frequentemente wat:
alles wat hij gezegd heeft tudo que disse
iets wat ik niet ken algo que não conheço


8. O Pronome Indefinido


Um pronome indefinido indica algo ou alguém sem dar pormenores. Há dois grupos de pronomes indefinidos: os invariáveis e os variáveis.

Os pronomes indefinidos invariáveis

genoeg o suficiente
Ik heb genoeg gegeten. Comi o suficiente.

een paar alguns, algumas
Ik heb een paar boeken geleend Pedi alguns livros emprestados.

men e het ver: pronome pessoal

iemand alguém
Iemand heeft voor jou gebeld. Alguém te telefonou.

niemand ninguém
Niemand weet waar hij is. Ninguém sabe onde está.

iets alguma coisa
Heb je iets van Jan gehoord? Ouviste alguma coisa do Jan?

niets / niks nada
Ik weet niets over hem. = ik weet niks over hem.
Não sei nada dele.

wat / een beetje um pouco de
Heb je wat geld voor me? = Heb je een beetje geld voor me? Tens um pouco de dinheiro para mim?

iedereen toda a gente
Iedereen heeft geld tekort. Toda a gente tem falta de dinheiro.

wie dan ook quem quer que seja
Je kunt het aan wie dan ook vragen. Pode-se perguntá-lo a quem quer que seja.

sommige certos, certas
Sommige mensen zijn gek. Certas pessoas são malucas.

enkele alguns, algumas
Ik heb enkele meisjes gezien. Vi umas raparigas.

verscheidene vários
Hij heeft verscheidene fouten gemaakt. Ele fez vários erros.

verschillende diferentes
Ik heb verschillende woorden onderlijnd. Sublinhei diferentes palavras.

alles tudo
Ik heb alles verkocht. Vendi tudo.

beide ambos/as
Ze zijn beide rood. São ambos vermelhos.

zoveel tanto(s)/a(s)
Heb je zoveel moeten betalen? Tiveste de pagar tanto?

zelf próprio, mesmo
Hij schildert de muur zelf. Ele pinta a parede ele próprio.


Os pronomes indefinidos variáveis


Apenas dois pronomes indefinidos são declinados (isto é: junta-se um -e ao pronome) depois dos artigos DE ou HET, depois de um pronome demonstrativo e depois de um pronome possessivo. Trata-se dos pronomes veel muito e weinig pouco:
veel auto´s muitos carros
Ik heb veel tijd tenho muito tempo
de vele fouten os muitos erros
ons weinige geld o nosso pouco dinheiro

Outros pronomes indefinidos são sempre declinados antes de DE-palavras e nunca antes de HET-palavras:

enkel algum/a
enkele mensen algumas pessoas

ander outro/a
andere mensen outras pessoas

een of ander um/a certo/a
een of andere dag um certo dia

ieder / elk cada
iedere dag = elke dag cada dia

heel / al / alle todo/a
heel de fles a garrafa toda


Nota


Em português, heel, al e alle são sempre traduzidos por todo ou toda, mas têm um uso diferente.

Al apenas é usado antes do artigo definido, de um pronome demonstrativo ou de um pronome possessivo, quando o substantivo estiver no plural ou indicar um conjunto:
Al de koffie is verkocht. Todo o café foi vendido.
Zijn al die boeken van jou? Aqueles livros são todos teus?
Al mijn geld is gestolen. Todo o meu dinheiro foi roubado.

Alle apenas é usado imediatamente antes de uma DE-palavra, quando o substantivo estiver no plural ou indicar um conjunto:
Alle koffie is verkocht. Todo o café foi vendido
Alle problemen zijn opgelost. Todos os problemas estão resolvidos.

Heel é usado nos outros casos:
Heel de universiteit is geschilderd. Toda a universidade foi pintada.
In heel Amsterdam heeft het gesneeuwd. Nevou em toda a Amesterdão

© Jeroen Dewulf